Skip to toolbar

gradio.me

Iz knjige “Arhitektura u Crnoj Gori 1965.-1990. kroz prizmu »Borbine« nagrade”, Podgorica, CANU, 2015.

Rifat Alihodžić


image

Crnogorsko iskustvo nosi i nekoliko specifičnosti kada je ova nagrada u pitanju. Dvostruki raritet ostvarila je arhitektica Svetlana Radević. Prvo, činjenicom što je jedina žena koja je dobila Saveznu nagradu lista „Borba“, a s druge strane postala je laureat u tridesetoj godini života.

Iz uvoda

Crnogorsko iskustvo nosi i nekoliko specifičnosti kada je ova nagrada u pitanju. Dvostruki raritet ostvarila je arhitektica Svetlana Radević. Prvo, činjenicom što je jedina žena koja je dobila Saveznu nagradu lista „Borba“, a s druge strane postala je laureat u tridesetoj godini života.

Dolazak Savezne „Borbine“ nagrade u Crnu Goru predstavljao je veliko ohrabrenje za njenu arhitekturu i jednu od najvećih promocija sveukupne kulturne scene. Svetlana Radević je ovom nagradom poslala poruku da je velika arhitektura i ovdje moguća, ali je svojim kontinuiranim radom upozorila da nije dovoljno biti samo ljubitelj arhitekture, već da se za takav uspjeh, pored intuicije i talenta, zahtijeva permanentan rad i veliko odricanje.

Crna Gora baštini još jedan objekat koji je dobio Saveznu nagradu lista „Borba“ 1985. godine. Riječ je o Hotelskom kompleksu „Slovenska plaža“ u Budvi, slovenačkog arhitekte Janeza Kobea. Takođe, jedno djelo crnogorskih arhitekata nagrađeno Republičkom nagradom „Borbe“ nalazilo se izvan njenih granica. Riječ je o Hotelu  „Galeb“ u Kuparima kraj Dubrovnika, djelo Milorada Petijevića i Katarine Đivović.

U Crnoj Gori se pored jedne Savezne nagrade nalaze i dva objekta koja imaju Republičku nagradu. Jedan je hotel „Kamelija“ u Tivtu, djelo Ahmeda Đuvića, a drugi je hotel „Rivijera“ u Petrovcu na moru arhitekte Mihaila Mitrovića. Arhitekta Milan Popović je crnogorsku „Borbinu“ nagradu dobio pet puta, što predstavlja rekord u svim republikama bivše zajedničke države.

Kada je učešće Crne Gore za nagradu „ Borbe“ u pitanju tu je i jedan neslavan rekord. Od ukupno 26 ciklusa nagrade (1965-1990), Crna Gora nije učestvovala u deset. Jedan period apstinencije se može pravdati razornim zemljotresom ali cjelokupan svakako ne, jer su i u tom periodu realizovana značajna djela. To samo govori o krizama struke na crnogorskom arhitektonskom nebu, koje su nanosile trajnu štetu kako pojedincima, tako i cijeloj profesiji, što ova hronologija, između ostalog i dokazuje.

Godine u kojima nije bilo crnogorskih predstavnika obrađene su prikazima laureata iz drugih republika i saveznim pobjednicima, kako bi se pratio kontinuitet dešavanja na arhitektonskoj sceni na prostoru SFRJ i mogle napraviti komparacije sa djelima arhitekture koja je istovremeno nastajala na crnogorskom tlu, a ostajala, često nepravedno, izvan očiju javnosti.


1968. će Crnoj Gori donijeti Saveznu „Borbinu“ nagradu za Hotel „Podgorica“ u Titogradu, realizovan 1967. godine, autorke Svetlane Radević.

Iako je nagrada podijeljena sa slovenačkim laureatom Milanom Miheličem za Robnu kuću u Osijeku, to ne umanjuje njenu vrijednost.

Iz sadašnjeg ugla se može tvrditi da je crnogorska arhitektura napravila neočekivan i snažan iskorak koji se nije ponovio do današnjeg dana.

Pored Hotela „Podgorica“, za crnogorsku nagradu bila su kandidovana još dva djela.

Žiri je radio u sastavu arh. Milan Popović (predsjednik) i članovi: arh. Dušan Laličić, arh. Vasiliije Đurović, Dragutin Vujanović (književnik) i Borislav Vojvodić (novinar).

Izvod iz zapisnika žirija otkriva da se posebno ocjenjuje (…)“ispravnost arhitektonskog postupka uklapanja objekta u ambijent, naročito s obzirom na osjetljiv lokalitet. Time su ostvareni visoki prostorni kvaliteti, a postignut je i savremeni humani tretman problema utilitarnosti. Detalj je pažljivo negovan, a materijal okoline srećno je korišćen na eksterijeru i enterijeru”

image

Zaslužuje podsjećanje da je Hotel “Podgorica” produkt prvonagrađenog konkursnog rješenja Svetlane Radević, koja je na taj način obezbjedila realizaciju objekta, što mu daje dodatnu vrijednost. U odnosu na predviđenu lokaciju konkursnim rješenjem, hotel je primaknut bliže mostu, na oštriju padinu, čime je dobio na dinamici i boljim vizurama, usmjeren na površinu rijeke. Pored toga, ovaj potez se pokazao izuzetno produktivnim jer je jasno ostvaren dijalog sa ruševinama Kule Stare varoši na suprotnoj strani rijeke. Ta korespondencija je ojačana korišćenjem lokalnog kamena i riječnog oblutka prisutnog u obje građevine.

Već prvi pogled na osnove objekta ukazuje na pomalo zbunjujuću originalnost komponovanja, koja proističe iz suptilno prostudirane relacije sa terenom i rijekom.

Dodjela Savezne nagrade “Borbe” Svetlani Radević, imala je značajnu ulogu ne samo za promociju arhitektonske struke, već je usmjerilo pažnju javnosti prema arhitekti – stvaraocu i kreativnoj ličnosti uopšte.

image

Za Svetlanu Radević, najmlađeg laureata u cjelokupnom ciklusu Saveznih nagrada “Borbe” ova nagrada predstavljala je ne samo veliko priznanje već i obavezu. I nakon Hotela “Podgorica” ostavila je značajan trag u crnogorskoj arhitekturi, stalno istražujući nove koncepte. Ovakav uspjeh teško je bilo ponoviti ne samo njoj, nego i svim crnogorskim poslenicima arhitekture do današnjih dana.

Analizirajući objekat “Labud plaže” Vukote Tupe Vukotića (nastao 1960. godine), sa konzolnim terasama i slomljenim parapetima koji streme prema Morači, može se reći da Hotel “Podgorica” u određenoj mjeri duguje ovom objektu. Takođe, upotreba oblutka kao materijala prisutna je na prvoizgrađenom objektu. Nije rizično ustvrditi da je ovdje počela da se uspostavlja linija jedne škole arhitekture, koja se nije upečatljivije nastavila.

Iz drugih republika, pored Robne kuće u Osijeku arhitekte Milana Miheliča, za Saveznu nagradu konkurisali su: iz Makedonije Osnovna škola “Mirče Acev” u Skoplju, autora  Blagoja Micevskog, iz Hrvatske Hotelski kompleks u Uvali Skot kod Kraljevice, čiji je autor Igor Emili. Srbija je na ovu smotru poslala Centar mjesne zajednice u Novom Beogradu, djelo Uroša Martinovića. Iz Bosne i Hercegovine je za Saveznu “Borbinu” nagradu pristiglo djelo realizovano u Crnoj Gori, Hotelsko-paviljonsko naselje “Kamelija” u Donjoj Lastvi kod Tivta, koje potpisuje arhitekta Ahmed Đuvić.

image

Kako stoji u izvještaju žirija, u startu su se izdvojila dva djela (Hotel “Podgorica” iRobna kuća u Osijeku) koja su podijelila prvu nagradu. Žiri je zapisao: Arh. Svetlana Radević je u datim prostornim okolnostima karakterističnog podneblja, dinamički ritmovnim pokrenutim elementima ostvarila visoki arhitektonski kvalitet. Uspešnom primenom prirodnih materijala dostignuto je jedinstvo spoljne i unutrašnje arhitekture sa okolinom.

image

Za Robnu kuću u Osijeku, u obrazloženju žirija, piše: Arh. Milan Mihelič realizovao je delo koje se posebno ističe jedinstvom  konstruktivnog, funkcionalnog i likovnog. Savremenim sintetskim postupkom i primenom industrijskih elemenata na objektu izrazito urbane funkcije ostvario je arhitekturu visokog kvaliteta u celini i detalju.

Jasno je da je riječ o dva dijametralno suprotna projektantska postupka, koje je žiri ocijenio ne dajući nijednom prednost. Dijeljenjem prve nagrade odao je priznanje dobro ostvarenim ciljevima i time ostao na visini zadatka, što je sigurno učvrstilo poziciju ove nagrade.

Tekst: Rifat Alihodžić

Fotografije:  “ Arhitektura u Crnoj Gori 1965.-1990. kroz prizmu »Borbine« nagrade”

Arhitektura u Crnoj Gori 1965.-1990. kroz prizmu »Borbine« nagrade

Leave a Reply